ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್

ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್

ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್

ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಮನೆಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು 1893ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ‑ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯೂ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ತಿಲಕ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಆರಾಧನೆ ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ಸೇರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಭಾರತೀಯರ ಏಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸೇರುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ತಿಲಕ್ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ‑ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

ತಿಲಕ್ ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಂಡಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ನಾಟಕ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮೂಲಕ ಜನಸಮೂಹದ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಜನರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹಬ್ಬವು ಭಾರತೀಯರ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1893ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ‑ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳವಳಿಯೂ ಆಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಮುಂಬೈನ ಲಾಲ್ಬಾಗ್ಚಾ ರಾಜಾ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುಣೆಯ ದಗ್ದುಶೇಠ ಹಲ್ವಾಯಿ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ‑ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಂಡಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಆರತಿ, ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಮೊದಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಅನಂತ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಅಲಂಕಾರ, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ಢೋಲ್‑ತಾಶಾ ಪಥಕ್ ಎಂಬ ಭವ್ಯವಾದ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ, ಉಪನ್ಯಾಸ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. “ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪಾ ಮೋರ್ಯಾ, ಪುಢ್ಚ್ಯಾ ವರ್ಷೀ ಲವ್ಕರ್ ಯಾ!” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಶಾಡು ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ನೀರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದ ವಿಸರ್ಜನೆ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಹಬ್ಬವು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 1893ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ‑ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯೂ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸೇರುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ತಿಲಕ್ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಜನಸಮೂಹದ ಏಕತೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಂಡಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ನಾಟಕ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮೂಲಕ ಜನಸಮೂಹದ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಜನರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಹಬ್ಬವು ಭಾರತೀಯರ ಏಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಂಡಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ನಾಟಕ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮೂಲಕ ಜನಸಮೂಹದ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

ತಿಲಕ್ ಅವರ ಈ ಚಳವಳಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಜನರು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ, ರಾಮಲೀಲಾ, ಹೋಳಿ ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದವು.

ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು 23 ಜುಲೈ 1856ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರತ್ನಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1 ಆಗಸ್ಟ್ 1920ರಂದು ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಪುಣೆಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಅವರು ನಂತರ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ತಿಲಕ್, ನಂತರ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕೇಸರಿ (ಮರಾಠಿ) ಮತ್ತು ಮಹಾರಟ್ಟಾ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು.

ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕನಾಗಿ, ಲಾಲ್‑ಬಾಲ್‑ಪಾಲ್ ತ್ರಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. 1914ರಲ್ಲಿ ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಲೀಗ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ತಿಲಕ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ 1893ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದರು. “ಸ್ವರಾಜ್ಯ ನನ್ನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಅದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯಲೇಬೇಕು” ಎಂಬ ಅವರ ಘೋಷಣೆ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವರನ್ನು “Father of Indian Unrest” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಭಾರತೀಯರು ಅವರನ್ನು “ಲೋಕಮಾನ್ಯ” ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದರು.

ಅವರ ಚಳವಳಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಯಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು. ತಿಲಕ್ ಅವರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.